Thursday, January 26, 2017

Hermann Diethelm (1877-1916) [D]



== Zum 100. Todestag von Hermann Diethelm, 17. August 2016 ==

[Nederlandse tekst]

Vor 100 Jahren
Im täglichen Leben arbeite ich, unter anderem, mit Tony – einen Engländer in meinem Team. Tony’s Urgroßvater – Arthur E. Davison – ist im Ersten Weltkrieg gefallen in Ieper, bei der Zweiten Flandernschlacht. Ieper war berüchtigt wegen den erstmaligen Einsatz von Giftgas durch den Deutschen; das geschah in den Tagen als Tony’s Urgroßvater gefallen ist. Lesen Sie hier mehr über Arthur E. Davison und einen kurzen Bericht von den Handlungen seines Bataillons in der Nähe von Ieper [Englisch].
Zufällig entdeckten wir daß wir parallele Vorgeschichten haben: mein Urgroßvater – Hermann Diethelm – ist nämlich auch gefallen im Ersten Weltkrieg, am 17. August 1916 in Frankreich, wahrscheinlich in der Schlacht an der Somme. Unsere Urgroßväter kämpften an verschiedene Seiten eines schleppenden, schrecklichen Krieges.

Diethelm aus der 'March' (Kanton Schwyz, Schweiz)

Die Wurzel der Familie Diethelm liegen in der March, ein Bezirk Südöstlich vom Zürichsee in der Schweiz. Dort ist die Geschichte der Diethelms bis ins 13. Jahrhundert zurück zu trazieren.

March in der Schweiz (mit u.a. die Gemeinde Schübelbach)

Die Diethelms waren im 19. Jahrhundert aktiv in der Milch- und Käseproduktion, wegen der die Region auch bekannt ist. Die Produktion von harten Käsen (z.B. Tilsiter, Emmentaler) erfordert sorgfältige Kontrolle von Temperatur und die Käsen müssen 4-12 Monate reifen. Ausfall entsteht wenn die Milch nicht die richtige Qualität hat oder wenn der Prozeß nicht gewissenhaft durchgeführt wird. Im 19. Jahrhundert findet auch eine weitergehende Professionalisierung der Käseproduktion statt; auch wurden ‘Käserei-Inspektionen‘ eingestellt.

Am Ende des 19. Jahrhunderts kommen die Käsepreise immer mehr unter Druck und in der March empfindet man immer mehr Konkurrenz, Fälschung aus Bayern, Westpreussen, Österreich, Frankreich und Rußland. Aber am meisten spürt man die Konkurrenz von ‘fremden‘ Käsen, Chester (England und Nordamerika) und ‘Holländerkäse‘, und bringt den Handel unter großen Druck. Hierunter leiden auch die Diethelms sehr. Migration ist eine der Wegen auf der Suche nach ein besseres Leben.
Die Motivation zur Emigration ist aber oft eine Kombination von persönlichen und sachliche Motive; grösser werdende Familien, Erfahrungen von früher emigrierten Familien und Bekannte, Kriegshandlungen und Verlust von Eigentum anderswo, Bankrott, Scheitern durch Spekulation usw. spielen alle eine Rolle.

Weichseldelta

Die Delta der Weichsel (Vistula), der Fluß der u.a. bei Danzig in der Ostsee mündet, war durch mehrere Deichen Durchbrüche im 16. Jahrhundert eine lange Zeit geflutet und drohte zu versumpfen. Holländische Mennoniten, verfolgt wegen ihren Gottesdienst und verjagt im zweiten Teil des 16. Jahrhunderts, ließen sich nieder in dieser Delta und haben dieses Land entwässert und präpariert um das Land zu bearbeiten. Die Mennoniten lebten in sogenannten "Holländerdörfer". Hier bekennen sie sich zu ihren Glauben, haben ihre eigene Sprache und Bräuche zur Bearbeitung des Landes. Die Bauernhäuser liegen nicht an der Dorfstraße, sondern zentral im Land. In 1622 haben die Mennoniten schon eine gegenseitige Feuerversicherung (durch den Bürgermeister von Danzig erkannt). In dieser Delta werden die Diethelms sich niederlassen, in verschiedene Orte; Hermann Diethelm gründet eine Milchfabrik in Gross Montau.


Weichseldelta mit Holländische Niederlassungen

Emigration

Mitte 19. Jahrhundert sind es drei Diethelm Familien die migrieren von der March nach der Weichseldelta. Es sind die Nachkommen von diesen drei Familien - zwei Brüder und ihrer Schwester, Kinder von Johann Laurenz Diethelm (1748-1814):

1. Johann Josef Diethelm (1776-1823) x Anna Elisabeth Diethelm
2. Heinrich Anton Diethelm ((1784-1847) x Anna Maria Gutmann
3. Josef Leonz Diethelm (1770-...) x Maria Katharina Diethelm
    - Bartholomäus (1816-1883), 'Kantonsrichter' x Regina Rouss
        - Bartholomäus (1837-1915) x Caroline Diethelm (1853-1931)
            - Hermann Diethelm (1877-1916) x Maria Höfliger (1878-1962)
Johann Josef und Heinrich Anton waren beide Landammann (Vorsitzender einer Kantonregierung). Die genannten Urväter von Hermann Diethelm werden, inklusive Hermann selbst, alle in Schübelbach geboren.

Johan Jose, Heinrich Anton und Maria Katharina sind Geschwister. Josef Leonz Diethelm und Maria Katharina (auch eine Diethelm), sind die Urgroßeltern meines Urgroßvaters Hermann Diethelm.
Ein Sohn von Johann Josef Diethelm, auch mit Namen Josef Leonz Diethelm (1820-…) ist wahrscheinlich als erster emigriert.

Hermann Diethelm und seine Familie
Hermann Diethelm (27-11-1877, Schübelbach - 17-08-1916, Frankreich)
x Marie Höfliger (06-12-1878, Sadlauken/Bremerhaven - 15-08-1962, Bremerhaven)
Hermann heiratet in 1910 in Danzig die ein Jahr jüngere Marie Höfliger. Er verdient sein Einkommen mit seiner Milchfabrik. Das geht ihm anscheinend gut ab. Ganz oben auf dieser Seite ist der Kopf einer vorgedruckten Rechnung der Firma aus 1913 zu sehen, mit dem stolzen Bildzeichen der Milchfabrik.


'Molkerei' und 'Wohnhaus' Hermann Diethelm (Montau, Schwetz)
Vater Hermann und Mutter Marie bekommen hintereinander folgende Töchter: Gerda (1911), Anni (1912), Ilse (1914) und Hilde (1914), alle in Montau geboren. Die fünfte Tochter, Eva-Mari (1917) wird erst nach Hermanns Tod geboren. Eva ist meine Großmutter, im Januar 2017 wurde sie 100 Jahre alt. Hermann hat seine jüngste Tochter also nie gesehen.

Hermann war also geborener Schweizer und hat sich überzeugen lassen die deutsche Nationalität an zu nehmen. Dafür hat er teuer zahlen müssen. Im Herbst 1915 stirbt sein Vater und wird begraben in Langfuhr (Danzig). Hermann macht im Dezember sein Testament (siehe unten), wahrscheinlich weil er als Soldat dienen muß. Er wird eingesetzt in Frankreich, genaue Einheit ist nicht mehr zu ermitteln (nur eine Anzeige auf dem Grabstein bleibt, siehe unten) – die betreffenden Archive sind durch Kriegshandlungen vernichtet. Irgendwann Ende April, Anfang Mei 1916 ist er wahrscheinlich noch da Heim und erzeugt seine fünfte Tochter. Danach verschwindet er nach Frankreich. Offiziell fällt er am 17. August 1916, aber möglicherweise ist das nicht einmal ein exaktes Datum. Weil nicht bekannt ist bei welcher Einheit er gehörte, ist es auch nicht mehr möglich den Ort zu ermitteln.

Nach Hermanns Tod bleibt seine Frau Marie alleine zurück mit ihren 5 Töchtern und die Milchfabrik, die mit Hilfe von anderen aus der Verwandtschaft weiter läuft.

Marie Höfliger und ihre fünf Töchter (ca.1925)


Testament (26. Dezember 1915)
Abschrift des Testaments von Hermann Diethelm, 26. Dezember 1915: [2]
"
    Mein Testament:

    Für den Falle meines frühen, unvorhergesehenen Todes bestimme ich hiermit 
    folgendes:
    Das mitgebrachte Vermögen meiner Ehefrau Marie ist angelegt bei der 
    Norddeutschen Kreditanstalt in Tiegenhof und steht meiner Ehefrau hierüber
    die alleinige Verfügung zu. Von meinem Vermögen sollen meiner Ehefrau Marie
    geb. Höfliger M 100.000,= Einhundert Tausend Mark vorweg sichergestellt 
    werden und soll sie hiervon den alleinigen Nießbrauch bis zu ihrem Toden
    haben, nach ihrem Tode fallen diese 100.000 M meinen Kindern zu gleichen 
    Teilen zu: ferner vermache ich der Gemeinde Montau 1000 - Ein Tausend, die 
    Zinsen hiervon sollen jährlich für arme Kinder der Gemeinde verwandt werden.
    Mark 1000 - Ein Tausend dem St. Adalbertus Verein
    Mark 1000 - Ein Tausend für die Kriegshinterbliebenen
    Mark 1000 - Ein Tausend für die Kriegsblinden
    Mark 1000 - Ein Tausend für die hlg. Kirch in Langfuhr

    Alles Übrige erben meine lb. Kinder zu gleichen Teilen und wird meine lb. 
    Frau es sich angelegen sein lassen, dieselben zu braven, gesitteten Töchtern
    zu erziehen. Als Entgelt hierfür steht ihr der Nießbrauch des Vermögens der 
    Kinder bis zu deren Großjährigkeit bzw. eventueller früheren Heirat zu.

    Meinen Bruder Adolf Diethelm - Rehhof bestimme ich zum Testamentsvollstrecker.
    Im Falle einer Behinderung desselben meinen Schwager Emil Krieg - Tiegenhof.
    Es ist mein Wunsch, wenn irgend möglich, auf dem Kirchhofe in Langfuhr, auf 
    dem mein lb. Vater ruht, begraben zu werden. An alle meine lb. näheren 
    Verwandten richte ich noch zum Schluß die Bitte, meinen treuen Hinterbliebenen
    mit Rat und Tat beistehen zu wollen.

    Montau den 26. Dezember 1915
    gez. Hermann Diethelm
"

Erster Weltkrieg

Schlacht an der Somme (1. Juli 1916 – 25. November 1916)

“Am 1. Juli, den ersten Tag der Offensive, nach einer Wochen langer schwerer Beschuß, verloren die Britten und die ‘Dominion Truppen‘ 57.470 Mann, von denen 19.240 Tote und 35.493 Verletzte. Es war der katastrophalste Tag aus der britischen Militärgeschichte. Daß diese Offensive ein großer Durchbruch erbringen würde, zeigte sich schon schnell eine kostbare Illusion. Als die Schlachten an der Somme im November langsam erstickten im Regen, Eis, Schlamm und Schnee, hatten die Armeen aus Groß Britannien und den ‘Dominions‘ über eine Breite von etwa 35 Kilometern das Front um 10 Kilometer aufgeschoben, während die Franzosen fast zweimal soviel Gebiet wieder erobert hatten. Dafür wurden mehr als eine Million Soldaten verwundet oder tödlich verletzt. Die Verluste von britischen Truppen und die aus den ‘Dominions‘ belaufen sich auf 419.654 Mann (von denen 127.751 gefallen), an französischer Seite 204.353 und auf deutscher Seite ungefähr 465.000. Durch diese enorme Verluste und geringer erzielter Vorteil, war die Schlacht an der Somme die schrecklichste and der westlichen Front im Ersten Weltkrieg." [5]

Hermann muß als 38-jähriger in die Uniform. Er sieht etwas kurvenreich aus, nicht sehr trainiert kann man sagen. Er hat eine Zigarre in der Hand um sich stramm zu zeigen – vielleicht sich etwas Mut zu machen daß es klappen wird. Es wird schon bekannt gewesen sein daß die Verluste gigantisch sind, aber es gibt kein Entkommen mehr.


Hermann Diethelm in Uniform
Irgendwo im Vorjahr wird Hermann im Kriege eingezogen und verreist nach Nord-Frankreich, es wird nicht lange dauern. Schon in August findet er sein Ende, Anfang Oktober wird sein Tod publiziert auf den ‘Verlustlisten‘.

Verlustlisten I.Weltkrieg [4]


3. Oktober 1916

9. Dezember 1916 ("Preussen 706") [Dies ist eine falscher Bericht, hier wird versehentlich 'Dietleben' geschrieben statt 'Diethelm']

3. Januar 1917 ("Preussen 724") [Dies ist eine Korrektur des falschen Berichtes.]
Hermann wird, wie im Testament gefragt, begraben in Langfuhr, wo auch sein Vater – erst im Jahr davor – seine letzte Ruhestätte gefunden hatte.

Grabstein
"
    Hier ruht in Gott
    der Ldstpfl. [Landsturmpflichtiger]

    Herrm. Diethelm
    vom
    1. Feldrekrutendepot 1.Komp.
    geb.am 27.11.77
    gefallen am 17.8.16
    ---
    Für Ehr und Pflicht,
    bis Herz und Klinge bricht.
"

Quellen

[1] Battle of the Somme, 1916; Britischer Dokumentarfilm Battle of the Somme (1916).
[2] Die Auswanderung aus der March nach Preussen in der zweiten Hälfte des 19. Jahrhunderts
    dargestellt an den Sippen DIETHELM, von L. Diethelm, 1990.
[3] Die Deutschen an der Somme 1914-1918, Gerhard Hirschfeld, Gerd Krumeich, Irina Renz, 2006.
[4] Verlustlisten I. Weltkrieg 
[5] De afdaling in de hel, p.75, Ian Kershaw, 2015.

Saturday, October 15, 2016

My History Books Top 10

Victor Klemperer
Ich will Zeugnis ablegen
bis zum letzten

1995

Arthur Koestler
The Sleepwalkers
1959

Paul Kennedy
The Rise and Fall
of the Great Powers

1987

Robert Hughes
The Fatal Shore
1987

Norman Davies
Europe
1997

Robert Hughes
American Visions
1998

Jonathan Israel
Radical Enlightenment
2001

David van Reysrouck
Congo
2010

Andrea Wulf
The Invention of Nature.
The Adventures of
Alexander von Humboldt

2015

Neil MacGregor
Duitsland -
Biografie van een natie

2015

Tuesday, August 09, 2016

Hermann Diethelm (1877-1916)



== Ter herinnering aan de 100e sterfdag van Hermann Diethelm, 17 augustus 2016 ==

[Deutscher Tekst]

100 Jaar geleden
In het dagelijkse leven werk ik o.a. samen met Tony, een Engelse collega in mijn team. Tony's overgrootvader - Arthur E. Davison - is in de Eerste Wereldoorlog gevallen in Ieper, ten tijde van de Tweede Slag om Ieper. Ieper werd berucht vanwege de eerste inzet van gifgas door de Duitsers; dat gebeurde in de dagen dat Tony's overgrootvader is gevallen. Lees hier meer over Arthur E. Davison en een kort verslag van de handelingen van zijn battalion in de buurt van Ieper.
Bij toeval ontdekten we dat we hier een parallelle voorgeschiedenis hebben: mijn overgrootvader - Hermann Diethelm - is namelijk ook gevallen in de Eerste Wereldoorlog, op 17 aug 1916 in Frankrijk, waarschijnlijk in de Slag aan de Somme. Onze overgrootvaders vochten dus aan verschillende zijden van een slepende, verschrikkelijke oorlog.

Diethelm uit de 'March' (kanton Schwyz, Zwitserland)

De wortels van de familie Diethelm liggen in de March, een district ten zuidoosten van de Zürichsee in Zwitserland. Daar is de geschiedenis van de Diethelms tot in de 13e eeuw terug te traceren.

March in Zwitserland (met o.a. de gemeente Schübelbach)

De Diethelms zijn in de 19e eeuw vooral aktief geweest in de melk- en kaasproductie, hier staat de regio ook bekend om. De productie van harde kazen (b.v. Tilsiter, Emmenthaler) vereist een zorgvuldige controle van de temperatuur en de kazen moeten 4-12 maanden rijpen. Uitval ontstaat als de melk niet de juiste kwaliteit heeft of als het proces niet nauwgezet wordt uitgevoerd. In de 19e eeuw vindt verregaande professionalisering plaats van de kaasproductie; tevens worden er 'Käserei-inspecktionen' ingesteld.

Aan het eind 19e eeuw komen de kaasprijzen onder druk te staan en heeft men in de March steeds meer last van concurrentie, namaak-producten uit Bayern, Westpreussen, Oostenrijk, Frankrijk en Rusland. Maar vooral de concurrentie met 'vreemde' kazen, Chester (Engeland en Noordamerika) en 'Holländerkäse', brengt de handel onder grote druk. Hier hebben ook de Diethelms onder te lijden. Migratie is één van de manieren om op zoek te gaan naar een beter leven.
De motivatie voor emigratie is echter vaak een combinatie van persoonlijke en zakelijke motieven; groter wordende families, ervaringen van reeds geemigreerde familie en kennissen, oorlogshandelingen en verlies van bezittingen elders, faillissementen, falen door speculaties etc. spelen allemaal een rol.

Weichseldelta

De delta van de Weichsel (Vistula), de rivier die o.a. bij Danzig in de Oostzee uitmondt, was door verschillende dijkdoorbraken in de 16 eeuw langdurig ondergelopen en dreigde te verzompen. Nederlandse Mennonieten, vervolgd vanwege hun godsdienst en verjaagd in het tweede deel van de 16 eeuw, vestigden zich in deze delta en hebben het land drooggelegd en geschikt gemaakt voor gebruik. De Mennonieten leefden in zogenaamde "Holländerdörfer". Hier belijden ze hun eigen geloof, hebben hun eigen taal en gebruiken voor de bewerking van het land. De boerderiijen liggen niet aan een dorpsstraat, maar centraal in het land. In 1622 hebben de mennonieten al een onderlinge brandverzekering (door de burgemeester van Danzig erkend). In deze delta zullen de Diethelms zich vestigen, in verschillende plaatsen; Hermann Diethelm komt in Gross Montau terecht.


Weichseldelta met Nederlandse nederzettingen

Emigratie

Rond het midden van de 19e eeuw zijn het de nazaten van drie gezinnen Diethelm die migreren van de March naar de Weichseldelta. Het zijn de nazaten van de drie gezinnen van twee broers en hun zus, kinderen van Johann Laurenz Diethelm (1748-1814):

1. Johann Josef Diethelm (1776-1823) x Anna Elisabeth Diethelm
2. Heinrich Anton Diethelm ((1784-1847) x Anna Maria Gutmann
3. Josef Leonz Diethelm (1770-...) x Maria Katharina Diethelm
    - Bartholomäus (1816-1883), 'Kantonsrichter' x Regina Rouss
        - Bartholomäus (1837-1915) x Caroline Diethelm (1853-1931)
            - Hermann Diethelm (1877-1916) x Maria Höfliger (1878-1962)
Johann Josef en Heinrich Anton waren beiden Landammann (voorzitter van de kantonsregering). De genoemde voorvaderen van Hermann Diethelm worden, incl. Hermann zelf, allemaal in Schübelbach geboren.

Johann Josef, Heinrich Anton en Maria Katharina zijn broers en zus. Josef Leonz Diethelm en Maria Katharina (ook een Diethelm), zijn de overgrootouders van mijn overgrootvader Hermann Diethelm.
Een zoon van Johann Josef Diethelm, ook luisterend naar de naam Josef Leonz Diethelm (1820-...) is waarschijnlijk de eerste die is geemigreerd.

Hermann Diethelm en zijn gezin
Hermann Diethelm (27-11-1877, Schübelbach - 17-08-1916, Frankrijk)
x Marie Höfliger (06-12-1878, Sadlauken/Bremerhaven - 15-08-1962, Bremerhaven)
Hermann huwt in 1910 in Danzig de één jaar jongere Marie Höfliger. Hij verdient zijn inkomen met het runnen van een melkfabriek. Dat lijkt hem goed af te gaan. Bovenaan deze pagina is het hoofd te zien van een voorgedrukte nota uit 1913 met het trotse logo van de melkfabriek.


'Molkerei' en 'Wohnhaus' Hermann Diethelm (Montau, Schwetz)
In het gezin van Hermann en Marie worden achtereenvolgens de dochters Gerda (1911), Anni (1912), Ilse (1914) en Hilde (1914), allemaal in Montau geboven. De vijfde dochter, Eva-Marie (1917) werd pas na Hermann's overlijden geboren. Eva is mijn oma, begin 2017 is ze 100 jaar geworden. Hermann heeft haar dus nooit gezien.

Hermann was dus geboren Zwitser en had zich ergens laten overhalen de Duitse nationaliteit aan te nemen. Dat is hem uiteindelijk duur komen te staan. Najaar 1915 overlijdt zijn vader en wordt begraven in Langfuhr (Danzig). Hermann laat eind van het jaar zijn testament opstellen (zie hieronder), waarschijnlijk omdat hij weet dat hij als soldaat zal moeten dienen. Hij wordt ingezet in Frankrijk, exacte eenheid is niet meer te achterhalen (enkel de indicatie op zijn grafsteen resteren, zie hieronder) - de betreffende archieven zijn door oorlogsgeweld vernieitigd. Ergens eind april, begin mei 1916 moet hij nog thuis zijn geweest - hij verwerkt zijn vijfde dochter. Daarna verdwijnt hij naar Frankrijk. Zijn officiele overlijdensdatum is 17 aug 1916, maar mogelijk is dit niet eens de exacte datum. Omdat niet bekend is bij welke eenheid Hermann behorde, is het ook niet meer mogelijk de locatie te achterhalen.

Na Hermann's dood blijft zijn vrouw Marie alleen achter met 5 dochters en een melkfabriek, die met hulp van andere familieleden blijft draaien.

Marie Höfliger en haar vijf dochters (ca.1925)


Testament (26 december 1915)
Abschrift des Testaments von Hermann Diethelm, 26. Dezember 1915: [2]
"
    Mein Testament:

    Für den Falle meines frühen, unvorhergesehenen Todes bestimme ich hiermit 
    folgendes:
    Das mitgebrachte Vermögen meiner Ehefrau Marie ist angelegt bei der 
    Norddeutschen Kreditanstalt in Tiegenhof und steht meiner Ehefrau hierüber
    die alleinige Verfügung zu. Von meinem Vermögen sollen meiner Ehefrau Marie
    geb. Höfliger M 100.000,= Einhundert Tausend Mark vorweg sichergestellt 
    werden und soll sie hiervon den alleinigen Nießbrauch bis zu ihrem Toden
    haben, nach ihrem Tode fallen diese 100.000 M meinen Kindern zu gleichen 
    Teilen zu: ferner vermache ich der Gemeinde Montau 1000 - Ein Tausend, die 
    Zinsen hiervon sollen jährlich für arme Kinder der Gemeinde verwandt werden.
    Mark 1000 - Ein Tausend dem St. Adalbertus Verein
    Mark 1000 - Ein Tausend für die Kriegshinterbliebenen
    Mark 1000 - Ein Tausend für die Kriegsblinden
    Mark 1000 - Ein Tausend für die hlg. Kirch in Langfuhr

    Alles Übrige erben meine lb. Kinder zu gleichen Teilen und wird meine lb. 
    Frau es sich angelegen sein lassen, dieselben zu braven, gesitteten Töchtern
    zu erziehen. Als Entgelt hierfür steht ihr der Nießbrauch des Vermögens der 
    Kinder bis zu deren Großjährigkeit bzw. eventueller früheren Heirat zu.

    Meinen Bruder Adolf Diethelm - Rehhof bestimme ich zum Testamentsvollstrecker.
    Im Falle einer Behinderung desselben meinen Schwager Emil Krieg - Tiegenhof.
    Es ist mein Wunsch, wenn irgend möglich, auf dem Kirchhofe in Langfuhr, auf 
    dem mein lb. Vater ruht, begraben zu werden. An alle meine lb. näheren 
    Verwandten richte ich noch zum Schluß die Bitte, meinen treuen Hinterbliebenen
    mit Rat und Tat beistehen zu wollen.

    Montau den 26. Dezember 1915
    gez. Hermann Diethelm
"

1e Wereldoorlog

Slag aan de Somme (1 juli 1916 - 25 november 1916)

"Op 1 juli, de eerste dag van het offensief, nadat er een week lang zware beschietingen hadden plaatsgevonden, verloren de Britse en dominion-troepen 57.470 man, van wie 19.240 doden en 35.493 gewonden. Het was de rampzaligste dag in de Britse militaire geschiedenis. Dat dit offensief een grote doorbraak zou opleveren, bleek al snel een kostbare illusie. Toen de gevechten aan de Somme tegen het einde van november langzaam smoorden in de regen, ijzel, modder en sneeuw, hadden de legers uit Groot-Britannië en de dominions over een breedte van ongeveer 35 kilometer het front 10 kilometer weten op te schuiven, terwijl de Fransen bijna twee keer zoveel gebied hadden heroverd. Daarvoor waren meer dan een miljoen man gesneuveld of gewond geraakt. De verliezen van de Britse troepen en die uit de dominions bedroegen 419.654 man (van wie 127.751 gesneuveld), die van de Fransen 204.353 en van de Duitsers ongeveer 465.000. Door deze enorme verliezen en het geringe voordeel dat ermee was behaald, was de slag aan de Somme de verschrikkelijkste aan het westelijk front van heel de Eerste Wereldoorlog." [5]

Hermann moet op 38e jarige leeftijd het uniform aan. Hij ziet er wat volslank uit, niet getraind zou je zo zeggen. Hij heeft een sigaar in de hand om een beetje stoer te doen - misschien zichzelf wat moed te geven dat het wel gaat lukken. Het zal al bekend zijn geweest dat er enorme verliezen worden geleden, maar er is geen ontsnappen meer aan.


Hermann Diethelm in uniform
Ergens voorjaar vertrekt Hermann dus naar Noord-Frankrijk, het zal niet lang duren. Al in augustus komt hij te overlijden, begin oktober wordt zijn overlijden op de 'Verlustlisten' gepubliceerd.

Verlustlisten I.Weltkrieg [4]


3 Okt 1916

9 Dec 1916 ("Preussen 706") [Dit is een foutieve melding, hier wordt per abuis 'Dietleben' geschreven i.p.v. 'Diethelm']

3 Jan 1917 ("Preussen 724") [Dit is de correctie van de foutieve melding.]
Hermann wordt, zoals in zijn testament gevraagd, begraven in Langfuhr, waar ook zijn vader - pas het jaar daarvoor - zijn laatste rustplaats heeft gevonden.

Grafsteen
"
    Hier ruht in Gott
    der Ldstpfl. [Landsturmpflichtiger]

    Herrm. Diethelm
    vom
    1. Feldrekrutendepot 1.Komp.
    geb.am 27.11.77
    gefallen am 17.8.16
    ---
    Für Ehr und Pflicht,
    bis Herz und Klinge bricht.
"

Bronnen

[1] Battle of the Somme, 1916; Britse documentaire Battle of the Somme (1916).
[2] Die Auswanderung aus der March nach Preussen in der zweiten Hälfte des 19. Jahrhunderts
    dargestellt an den Sippen DIETHELM, von L. Diethelm, 1990.
[3] Die Deutschen an der Somme 1914-1918, Gerhard Hirschfeld, Gerd Krumeich, Irina Renz, 2006.
[4] Verlustlisten I. Weltkrieg 
[5] De afdaling in de hel, p.75, Ian Kershaw, 2015.

Sunday, August 07, 2016

Blerick: de familie Woschke

Familie Woschke:

- Ernest Auguste Emile Woschke [geb. 11-09-1856, Stargard]
  x Charlotte Jeane Langenau [geb. 02-08-1856, Danzig]

  - Erneste Auguste Emille Paul Woschke [geb. 16-05-1881, Berlin]
  - Otto Max (?) Leopold Woschke [geb. 15-09-1882, Berlin]
  - Fritz Gustave Max Woschke [geb. 21-09-1883, Berlin]
  - Jeanne Wilhelmine Phillipine Woschke [geb. 03-02-1887, Berlin]

  - (nicht) Anna Pilz [geb. 01-05-1885, Berlijn]
Op 28 juli 1891 liet de familie Woschke zich inschrijven in Nederland, alwaar zij zich 2 mei 1891 hadden gevestigd in de Willemstraaat; vorige woonplaats was Schaerbeek (bij Brussel). Op 2 sep 1893 vertrokken naar Brussel.

[1] https://www.wiewaswie.nl/personen-zoeken/zoeken/q/woschke

Gerard Philips haalt Emile Woschke in mei 1891 naar Eindhoven. Hij moet Goossens, Pope & Co gaan leiden:



16 jul 1921: Breidenbach/Woschke, autohandelaren:

8 aug 1921: Breidenbach/Woschke, autohandelaren:

13 jan 1922: fiets van F. Woschke gestolen:

4 feb 1922: Gebr. Woschke, autohandelaren, publieke verkoop ("aan 't station Blerick"):

22 feb 1924: F. Woschke, schrijfmachinenhandelaar (Kazernestraat):

23 mei 1928: E. Woschke (8) omvergereden (Schoolstraatje/Maasbreeschestraat):

4 aug 1928: O. Woschke, autohandelaar (Maasbreeschestraat 30):

4 apr 1938: E.M.R Woschke, instrumentenmaker:

30 dec 1939: F. Woschke, schrijf-/rekenmachinehandelaar (Kazernestraat 41):

30 dec 1941: Fr. Woschke, schrijfmachinenhandelaar (Kazernestraat 41):

Arthur E. Davison (~1875-1915)

Private Arthur E. Davison, 2768
'D' Company, 1st/8th Battalion, Durham Light Infantry.
Died aged 40 on Monday 26th April 1915

Private Davison was the son of Joseph and Elizabeth Davison, of Darlington; husband of Ann Davison, of 17 Davison Terrace, Sacriston, Durham. He was a builder by trade and was the father of Joseph, Robert, Ivy, Amelia and Myra.

Remembered with honour on the Menin Gate, Ypres, Belgium.


The following is an extract from 'Eighth Battalion, the Durham Light Infantry, 1793 - 1926', by Major E.Hardinge Veitch, MC, TD

"
On April 17th [1915] the transport and machine-gun detachment departed via Southampton en route for Le Havre, followed on Monday, the 19th, by the Battalion which was to cross by the shorter route, Folkestone-Boulogne.

.....

After a calm, uneventful crossing Boulogne was reached at 1 a.m. on Tuesday, April 20th, its brilliantly lighted landing-stage contrasting strangely with the semi-darkness of Folkestone. Here the battalion disembarked and was met by Major J.R.Ritson, who had preceded it by two or three days, and was soon set on its way up the long rough road to bivouac ot Ostrovhe on the hill above the town.

About midday on April 20th, the Battalion marched from the camp at Ostovhe to Pont des Briques, a distance of some three miles, where on arrival of the train from Le Havre conveying the transport and the machine-gun detachment which, leaving Gateshead on April 17th, had crossed from Southampton, entrainment was quickly carried out in spite of the lack of experience in finding sufficient space for forty "hommes" with full equipment in a horse box.

After a leisurely journey....St Omer was reached. Here orders were received to continue to Cassel, where eventually the Battalion arrived about 7 p.m., detraining at a small station a little to the north-west of Cassel, and marching to billets in and about St.Marie Capelle.

.....

The Battalion was not destined to make a gradual entry into the fighting, for on April 23rd orders were received to move forward at once. At 1.45 p.m. all the Companies had concentrated on the road a little to the north of Cassel, and the Battalion marched to Riveld where it was ordered to continue to Steenvoorde. On arrival here large numbers of French troops were seen being hurriedly conveyed north in motor lorries, and the sound of heavy continuous artillery fire made it evident that a serious engagement was in progress. At 5 p.m. the Battalion moved forward from Steenvoorde for Poperinghe in two parties in motor buses, still bearing the familiar advertisements carried by them when running in the London streets, crossing on the way at Abeele the frontier into Belgium. At Poperinghe further orders were received to go on to Vlamertinghe, which was reached at 11 p.m. Here it was ascertained that the French had been attacked by the Germans, who, by the use of poisonous gases, had broken the line. A Canadian Division had filled the gap thus made and were winning back the lost ground in very gallant style. Very heavy artillery fire could be heard, and Ypres was reported to be heavily shelled. After leaving Poperinghe the Very lights rising from the line became visible, and through them could be traced the whole outline of "The Salient".The transport which had followed arrived about 2 a.m., and the night was spent in billets and the out-buildings of a convent at the west end of town.

All through the 24th the heavy artillery fire continued, the Battalion "stood by", and at 6.30 p.m. moved forward, the first of the 50th Division to go into action.

On into Ypres.....out through the Menin Gate....on through Potijze, Velorenhoek and Frezenberg to the Level Crossing (Devil's Crossing) of the Ypres-Roulers railway where the road was left and the Battalion groped its way up a narrow track alongside and under cover of the railway embankment into Zonnebeke, near its station, and so into the fight.

......

Although several shells fell in Ypres whilst the Battalion was passing through, Potijze was reached about 10 p.m. without any casualties. Orders were then received to push on to Velorenhoek and to report to Brigadier-General Chapman, commanding the 85th Infantry Brigade (28th Division). On arrival here the Battalion was ordered to move about four hundred yards to the east of the village, extend on either side of the road and there await morning.

......

At 11.30 p.m., however, further orders were received to proceed to the Headquarters of the 3rd Battalion Royal Fusiliers on the Zonnebeke-St.Julien road, where a guide was to be obtained to lead the Battalion to some trenches which were reported to have been dug by a Canadian Battalion but left unfinished by them......the Battalion at once moved off.

On arrival at the 3rd Battalion Royal Fusiliers Headquarters the orders were explained to Major Johnson then commanding that Battalion. He, however, stated that the position the Battalion was ordered to was quite untenable and that, moreover, it would be quite impossible to entrench it before daylight, especially as the men's small entrenching tools only were available. On the situation being explained by telephone to the 85th Infantry Brigade, the Battalion was instead ordered to proceed to a position held by the 8th Canadian Battalion uner Lieutenant-Colonel Lipsett at Boetleer's Farm.

It was now nearly 2 a.m. The Battalion immediately moved off to relieve the Canadians who were reported to have lost heavily and to be much exhausted. Passing through a farm filled with Canadian wounded, the pack animals were left and the ammunition taken on by hand. The position at Boetleer's Farm was reached about 3 a.m. on Sunday, April 25th.

......

The Canadian trenches centred on a group of farm buildings (Boetleer's Farm) which were in ruins from shell-fire. These occupied the highest ground. To the north-west the ground sloped gently down, but observation was much restricted by small clumps of brushwood and hedges. Towards Keerselaare and the line of the Stoombeek the ground rose again and there were some fairly large fields. To the east was a large open field leading across a narrow valley to a ridge some 12 to 14 hundred yards distant. Westwards, the ground fell away gradually with a good field of fire.The field was enclosed by a thick hedge, and at its north-west corner adjoining the farm buildings was a small orchard which, on the arrival of the Battalion, was strewn with bodies stripped of their uniforms.

......

The Canadian headquarters had been stationed at the farmbuildings. These on examination were found to be full of Canadian wounded in great need to attention owing to their Medical Officer having been killed. Though protected by sandbags the buildings were totally unsuitable for any purpose, as they were constantly shelled and partly destroyed. However, for the time being Battalion headquarters was establishd here.

......

D Company was ordered to occupy trenches, relieving the Canadians holding these.

......

The German positions varied from about eighty to two hundred and fify yards in distance from the trenches.....the "No Man's Land" between being covered with young corn and mustard.

......

Leaving Boetleer's Farm with a Canadian as guide, D Company, followed closely by A Company, moved over the crest of the ridge and then in a north-easterly direction down a gradual slope. After crossing two or three fields, in one of which were several unoccupied trenches, passing a ruined farm nearby which was a trench containing several dead, and crossing a stream, eventually they reached on slightly rising ground a line of trenches held by some weak Companies of the 7th and 8th Canadian Battalions. Turning left into this, D Company, still leading, filed along for a distance of some two hundred yards, then through a length used as a communication trench partly filled with water into a trench beyond also held by the Canadians.

......

Though by this time it was broad daylight, it was most remarkable that no fire was opened on the Companies, for the German trench facing the point where they entered the Canadian trench was no more than 80 yards away, and to their strained imagination the noise made by the wash of the water carried by them in petrol tins was in itself alone sufficient to draw attention. Possibly after their efforts on the 24th the Germans were sleeping at the moment, but there it was, the position was occupied without a shot being fired.

The trenches had obviously been held by the French at some time, for a number of bodies were buried in and around them, so little below the surface that they could be felt under the feet, and the shell-fire during the day that followed threw many of these up, scattering them in all directions, when it was seen that they were French Colonials.

They were shallow trenches with a fair breastwork partly loopholed, but the traverses were incomplete and there was no protection in their rear, the lack of which was responsible for many casualties from the back blast of the shells bursting behind, and during the day even the breastwork gradually failed them, being blown in along much of its length together with a number of the dug-outs and burying the wounded where they lay waiting till darkness set in for succour-if the trench could be held till then. Nor were there in these early days steel helmets to protect against overhead shrapnel. The dug-outs, of which there were a number, were filled with Canadian dead, wounded and gassed, mostly the latter. Owing to the light it was impossible to remove any of these, and of the few Canadians holding the trenches but a small number were able to get away. They had been holding the position for some days. Much has been written in other records of their gallantry-let this be added to them here, they were good fellows, and fearless, officers and men alike. The trenches were well supplied with ammunition, periscopes and food. There was very little wire in front.

As the main and decisive German attack on the 25th developed from the gap existing on D Company's left flank the story of that Company will be taken first.

......

Soon after 3.30 a.m. heavy rifle fire opened from the west, lasting for about thirty minutes when it died down, and during of the remainder of the early morning fire was only intermittent from this direction, whilst from the north there was little more than sniping. Between 8 a.m. and 9 a.m. a German aeroplane flew low along over the trench, dropping silver paper in spite of being fired at, and half an hour later heavy shelling opened and continued. One of the first shells struck the telephone dug-out, killing the operator and destroying the instrument. Communication with Battalion headquarters by this means was never re-established. Casulaties from the shell-fire were constant and heavy.....many men were killed and wounded, and one of the Canadian machine-guns was knocked out, all its team being killed or wounded, for the trench gave but little shelter save from rifle fire in front.

......

The shelling became intense about 12.30 p.m., and from then onwards, save during the intervals of German infantry attacks, never ceased till night.

About 2 p.m. scouts who had gone out to the north-west reported that the Germans were collecting in some dead ground in that direction. These could not be seen from [D Company's] trench nor were they observed from Boetleer's Farm. Shortly afterwards they advanced, but fire was opened on them at six hundred yards, and they were stopped, but now D Company was enfiladed by rifle-fire, and as the Germans appeared to be working farther and farther round the left flank Captain Bradford extended a section in the open amongst some mustard to prolong his flank and at the same time ordered Lieutenant J.O.Wilson with a patrol to work up a fence to a farmhouse in the rear. All the patrol, after a sharp fight at the farm, were killed or wounded, Lieutenant Wilson himself being wounded and taken prisoner.

......

A determined attack by the German infantry now developed. After the long hours of shelling they had endured this came somewhat in the nature of a relief to the men, who faced it steadily, and under their rapid fire and that of the one remaining machine-gun the grey-clad figures doubling across No man's Land halted, turned and melted away.

......

After the failure of their infantry to capture the trench a heavy bombardment again began, under cover of which the Germans continued to work round its left flank and rear. About 5 p.m. some hundred German cyclists came along a road on the left from the direction of Langemarcke until they were five or sixe hundred yards away, when rapid fire being opened on them, they jumped from their machines and took cover.

The remaining machine-gun was knocked out at 5.30 p.m., and when its fire ceased the Germans again advanced in a most determined manner. Captain Bradford, himself wounded, had now only Lieutenant J.L.Wood and about thirty men left, but though the Germans approached quite close, their further advance was completely stopped by the fire of this small party. During the lull that followed, a supply of rum found in the trench was issued.

At 6 p.m. the German artillery fire increased in intensity, and a little later, ammunition being almost exhausted, communication with Battalion Headquarters impossible, and the trench being surrounded, Captain Bradford decided to attempt a retirement.

......

The losses sustained by D Company throughout the day amounted to 7 officers and 173 non-commissioned officers and men, killed, wounded or missing.

[On the 26th] the Germans advanced considerably, having extended both east and west from their original position, and threatened to envelop the Battalion. Time passed and there was no sign of reinforcement or relief. The defense of the position was reorganised and all dug in more deeply, the small entrenching tool still only being available. Extra ammunition and water were distributed. Patrols were sent out and the Monmouth Company brought up.

[It was on one such patrol that Private Davison is thought to have been killed].

Throughout the night of April 25/26 the whole position was constantly shelled with shrapnel, and a number of men were hit by snipers.
"

Saturday, May 30, 2015

Cape Verde Islands: Population & Famines (1580-1900)

Source: "Epidemies, Famines, and Population in the Cape Verde Islands, 1580-1900.", by K. David Patterson [1988] (The International Journal of African Historical Studies)

Patterson's paper presents a table with population estimates and the most severe famines. The data is collected from many different resources and has been critically looked at. Still there are many uncertainties about these estimates. However it looks like the best source available and thus it is really worth sharing.


(Scale for Population on the left, for Famines on the right)


Saturday, May 23, 2015

Asklepieion van Kos


Een Asklepieion was in de Griekse oudheid een plek waar mensen genezing zochten (Asklepios was de god van de geneeskunde). Er zijn zo'n 300 van dergelijke tempelcomplexen bekend; het Asklepieion van Kos is één van de belangrijkste - m.n. vanwege Hippocrates (ca.460, Kos - ca.370, Larisa). Hij is geboren op Kos en werd waarschijnlijk aan het Asklepieion opgeleid; zijn vader was ook arts. Later liet Hippocrates zijn leerlingen een Eed afleggen; deze traditie leeft hedentendage voort in het afleggen van de Eed van Hippocrates door alle nieuwe artsen.

Eed van Hippocrates

"Ik zweer bij Apollon de genezer, bij Asclepius, Hygieia en Panacea en neem alle goden en godinnen tot getuige, om naar mijn beste oordeel en vermogen de volgende eed te houden:

Ik zal naar mijn beste oordeel en vermogen en om bestwil mijner zieken hen een leefregel voorschrijven en nooit iemand kwaad doen.

Nooit zal ik, om iemand te gerieven, een dodelijk middel voorschrijven of een raad geven, die, als hij wordt gevolgd, de dood tot gevolg heeft. Nooit zal ik een vrouw een instrument voorschrijven om een miskraam op te wekken. Maar ik zal de zuiverheid van mijn leven en mijn kunst bewaren. Het snijden van de steen zal ik nalaten, ook als de ziekte duidelijk is; ik zal dit overlaten aan hen die hierin bekwaam zijn. In ieder huis waar ik binnentreed, zal ik slechts komen in het belang van mijn patiënten.

Mijn leermeester zal ik eren en liefhebben als mijn ouders; ik zal in gemeenschap met hem leven en zo nodig mijn bezit met hem delen, de kunst leren zonder vergoeding en zonder dat daartoe een schriftelijke belofte nodig is; aan mijn zonen, aan de zonen van mijn leermeester en aan de leerlingen die verklaard hebben zich aan de regelen van het beroep te zullen houden, aan hen allen zal ik de grondslagen van de kunst leren.

Al hetgeen mij ter kennis komt in de uitoefening van mijn beroep of in het dagelijks verkeer met mensen en dat niet behoort te worden rondverteld, zal ik geheim houden en niemand openbaren. Moge ik, als ik deze eed getrouwelijk houd, vreugde vinden in mijn leven en in de uitoefening van mijn kunst, maar moge het tegenovergestelde het geval zijn indien ik hem schend.

Ik zal mij verre houden van iedere welbewuste slechte daad en van elke verleiding, in het bijzonder van de geneugten der liefde met mannen of vrouwen, of zij vrij zijn of slaaf."


"Abb 1. Das Asklepieion vor der Ausgrabung" [ca.1900]

Chronologie

5e eeuw v.Chr.oudste resten
4e eeuw v.Chr."Machaonsockel", ca 350-330, dus altaarbouw
3e eeuw v.Chr./H1Tempel B, aanleg "Thesauros" (ca 280), "Exedra", altaarwerk. Hallen en kamers van Terras III en Propylon, etc., etc.
170-150Tempel A.
160-100Altaar in huidige vorm.
1e eeuw v.Chr.Oostelijk deel steunmuur II/III. Aardbeving 6 v.Chr.
1e eeuw n.ChrXenophons-nis, wateraanleg, bibliotheek.
~142Aardbeving.
2e eeuw/H2 en 3e eeuwvernieuwde steunmuren, Tempel C, etc. etc.
469Aardbeving.
554Aardbeving (vernietigend).
MiddeleeuwenChristelijk dorp rondom de kapel van Tempel A en kerkhof op Terras I.
13e/14e eeuwEigendom van klooster Patmos.
14e/16e eeuwSteengroeve voor de Johanniters.
18e eeuwTurkse tuin.
19e eeuwVerlaten/verwoest.
20e eeuwuitgraving (1900-1907).


Rudolf Herzog (1871-1953), zoon van een professor en afgestudeerd filoloog, bezocht Kos in 1897/98 voor het eerst. Hij wist van het in de oudheid geroemde Asklepieion van Kos en ging ernaar op zoek - en hij vond het! Van 1900-1907 leidde hij de uitgravingen, later verscheen zijn verslag in boekvorm [1].

Rudolf Herzog is de grootvader van Werner Herzog (1942), één van mijn favoriete filmregiseurs. Dat komt m.n. door zijn film Aguire, der Zorn Gottes, een fictieve zestiende-eeuwse Spaanse expeditie in de Zuid-Amerikaanse binnenlanden. Er ontstaat een opstand onder leiding van ondercommandant Aguirre (Klaus Kinski). Alleen al het maken van de film, is een film waard (woedeuitbarstingen van Kinski, zijn ruzies met Herzog). De film was inspiratiebron voor Francis Ford Coppola voor zijn meesterwerk Apocalypse Now.


De z/w foto's op deze pagina komen uit [1], de kleurenfoto's zijn door mij gemaakt op 7 mei 2015.




"Abb 19. Altar mit Kassettendecke"


"Abb 22. Altar System des Aufbaus"


"Asklepieion in der hellenistischen Zeit. Ansicht von Norden"


"Asklepieion in der hellenistischen Zeit. Schnitt von Osten"


"Abb 36. Halbrunder Brunnen"


"Abb 16. Obere Terrasse. Nordende der Westhalle. Stylobat"


"Abb 7. Tempel A. Altartisch der byzantinischen Kapelle"


"Abb 9. Tempel A. Freske aus der byzantinischen Kapelle"


"Untere Terrasse. Gesamtansicht von NO"


Xenophons Niche von NW"


"Plan des Asklepieion. Aufnahme 1902-1904"







[1] Asklepieion, Baubeschreibung und Baugeschichte, Peter Schazmann [1932] (online digitaal beschikbaar).